{44}{218}AFRYKA S01E06|Tumaczenie: Orlando
{440}{467}Afryka.
{519}{594}W cigu czterech lat|tworzenia tego programu
{594}{655}odwiedzilimy zadziwiajce miejsca
{655}{765}i widzielimy zwierzta, ktre zachowyway|si w niewidziany wczeniej sposb.
{935}{1001}Jednak Afryka ma jeszcze|jedn histori do opowiedzenia.
{1040}{1167}Dzicz tego kontynentu dowiadczya|wicej zmian w cigu 50 lat,
{1167}{1249}ni w cigu ostatnich|dwch milionw.
{1323}{1412}Zmieniajcy si krajobraz|i zmieniajcy si klimat.
{1412}{1498}Obecnie na zwierzta czekaj|niebywae wyzwania.
{1498}{1596}A wok nich populacja|ludzka w Afryce
{1596}{1680}wzrasta dwa razy szybciej|ni wiatowe tempo.
{1745}{1817}Narasta potrzeba zrozumienia
{1817}{1948}i przede wszystkim zachowania|dziczy tego piknego kontynentu.
{1983}{2086}Dzi yje nowe pokolenie|przyrodnikw i naukowcw,
{2086}{2162}ktrzy walcz o zachowanie|tych dzikich miejsc
{2162}{2209}i zwierzta, ktre tam yj.
{2209}{2249}Raz, dwa, trzy!
{2249}{2342}To najwikszy kontynent|dziczy na caej planecie
{2342}{2445}i cokolwiek tu si zdarzy|wpynie na nas wszystkich.
{2445}{2551}Jaka jest przyszo|dzikiej Afryki?
{2551}{2775}{Y:b}AFRYKA|Przyszo
{2966}{3075}To zwierz stao si najwikszym|celem dla kusownikw.
{3075}{3173}Jego gatunek zosta tak bardzo|upolowany, e jest na granicy wymarcia.
{3173}{3327}Jest tak rzadki, e ten samiec|jest pilnowany dzie i noc.
{3327}{3426}Czarny nosoroec.
{3426}{3591}I czarne nosoroce s znane z tego,|e maj ze humory i mog nagle szarowa.
{3655}{3782}Jednak yje w cigym zagroeniu,|poniewa przez to, co ma na nosie.
{3817}{3870}Ten rg.
{3974}{4041}Ktry jest wart|swojej wagi w zocie.
{4186}{4263}Popyt na rg nosoroca|wzrs drastycznie.
{4263}{4410}Nastpi wzrost o 3000%|w kusownictwie w cigu ostatnich 5 lat.
{4448}{4580}Obecnie sproszkowany rg|moe by sprzedany za $65,000 za kilogram.
{4622}{4713}Nosoroce s lukratywnym celem|dla przestpczoci zorganizowanej.
{4742}{4851}Tradycja chiska twierdzi, e rg|nosoroca moe zmniejszy gorczk
{4851}{4915}i niektrzy Wietnamczycy sprzedaj|proszek jako lek na wszystko,
{4915}{4970}od raka po kaca.
{4970}{5073}Jest stworzone z keratyny, tej samej|substancji jak wosy i paznokcie
{5073}{5163}i nie ma udowodnionych|wartoci medycznych.
{5271}{5360}Jednak kady nosoroec|w Afryce jest celem.
{5388}{5501}Wszystkie zostay zabite|w Ugandzie i Rwandzie
{5501}{5576}i tylko 600 zostao w Kenii.
{5652}{5744}Jednak to nie kusownicy.
{5744}{5793}S ochroniarzami.
{6011}{6143}I ochrona jest nadzorowana przez|eksperta od nosorocw, Dr Matthew Mutinda,
{6143}{6238}jednego z najlepszych weterynarzy|instytutu Kenya Wildlife Services.
{6277}{6365}Czarne nosoroce s bardzo zagroone.
{6365}{6468}To wanie w Lewa Wildlife|Conservancy prbujemy zrobi,
{6468}{6595}uratowa zwierzta i zapewni im|bezpieczny rezerwat,
{6595}{6682}gdzie zwierzta mog|si rozmnaa i y wolne.
{6720}{6797}Mao prawdziwie dzikich|nosorocw zostao w Afryce.
{6797}{6877}Wikszo, jak te w|Lewa Wildlife Conservancy,
{6877}{6925}s pod uzbrojon ochron.
{6964}{7063}Ta moda samice jest w wieku,|gdzie Matthew musi sprawdza jej stan,
{7063}{7132}wcznie z wziciem|prbek krwi.
{7132}{7212}To pomoe powstrzyma|kusownikw i handlarzy,
{7212}{7351}poniewa DNA nielegalnie handlowanego|rogu moe by wyledzone do rda.
{7392}{7562}Jeli trzeba usypia w dziczy,|jest wtedy ryzyko.
{7591}{7667}Ta samica le zareagowaa|na rodki usypiajce.
{7732}{7786}Nie oddycha.
{7786}{7868}To rzadka i bardzo|powana sytuacja.
{7906}{7973}Wie, e nastpne minuty|s najwaniejsze.
{8036}{8139}I gdy zwierz jest tak wielkie, jest|tylko jeden sposb, by uruchomi serce,
{8139}{8192}gdy si jest w buszu.
{8331}{8449}Dziki szybciej reakcji Matthew,|moe znw oddycha.
{8530}{8599}Musz j postawi na nogi.
{9019}{9080}Nic dziwnego, e jest zdezorientowana.
{9425}{9469}Misja zakoczona sukcesem.
{9515}{9619}Byo to cikie zadanie, ale teraz ten|nosoroec moe by ledzony i chroniony
{9619}{9649}przez reszt ycia.
{9649}{9763}Po paru minutach znw je|obiad z jej matk.
{9800}{9875}Moe si wydawa bezlitosnym|takie traktowanie zwierzcia,
{9875}{9961}ale musimy je kontrolowa,|eby identyfikowa jednostki.
{9961}{10001}yj we wielkim zagroeniu.
{10001}{10063}Nawet teraz,|rednio
{10063}{10180}jeden nosoroec dziennie jest|zabijany przez kusownikw w Afryce.
{10265}{10418}Tak mao zostao nosorocw w Kenii,|e poznajemy ich osobicie.
{10522}{10609}Lecz to wci stworzenie,|ktre potrafi nas zaskoczy.
{10714}{10861}Wczeniej wierzono, e nosoroce|s bardzo samotnymi zwierzakami.
{10937}{11034}Jednak w Kalahari noktowizyjna|kamera pokazaa,
{11034}{11123}e s bardziej towarzyskie,|ni wielu sdzio.
{11271}{11385}To zebranie przy wodopoju jest|magicznym spojrzeniem w przeszo.
{11552}{11651}Pierwsi odkrywcy pisali, e nosoroce|byli za kadym krzakiem.
{11651}{11705}Przed wynalezieniem broni,
{11705}{11824}na caym kontynencie yo|setki tysicy nosorocw.
{11888}{11982}Ludzie, ktrzy chroni nosoroce|w Afryce, walcz, eby zapewni nam,
{11983}{12129}e bdziemy mogli dozna takich|piknych widokw za 50 lat.
{12295}{12381}W caej Afryce ludzie od|ochrony przyrody rozumiej,
{12381}{12503}e jeli mamy uratowa zwierzta,|to musi to by teraz.
{12503}{12626}Populacja ludzi na tym kontynencie|przekroczya miliard
{12626}{12724}i wiele dzikich zwierzt jest|zabijana komercyjnie dla jedzenia.
{12724}{12834}Niektre legalnie,|ale wikszo nielegalnie.
{12896}{12996}Miso dzikich zwierzt jest sprzedawane|jako kozie miso i woowina.
{13027}{13071}Liczba jest zatrwaajca.
{13071}{13156}Co roku miliony ton jest|jedzone w caej Afryce.
{13156}{13265}W tym tempie niektre gatunki|z pewnoci zmierzaj ku wymarciu.
{13358}{13452}Jednak komercyjne polowanie|nie wpywa tylko na zwierzyn.
{13452}{13555}Gdy ich liczba si zmniejsza,|ma to te wpyw na drapienikw.
{13584}{13738}50 lat temu byo okoo|p miliona lww w Afryce.
{13738}{13819}Obecnie jest ich mniej ni 30,000.
{13819}{13963}Jednak w jednej czci Afryki sprawy|poprawi si w nadzwyczajny sposb.
{14167}{14286}Ci owcy stali si czci|nowego i nietypowego przymierza.
{14321}{14430}W cigu ostatnich lat godne lwy|zabijay zwierzta hodowlane.
{14500}{14635}Pewna grupa tradycyjnych Maasai|zareagowaa w nietradycyjny sposb.
{14676}{14798}Lud Maasai to hodowcy byda,|ktrzy nie jedz misa dzikich zwierzt.
{14798}{14912}Jednak gdy lwy atakoway ich|bydo, oni zawsze odpowiadali.
{14951}{15050}Maasai i lwy s|wielowiekowymi przeciwnikami.
{15085}{15180}Polowanie na lwy to rytua wejcia w|doroso dla modych wojownikw Maasai,
{15180}{15221}jak Olubi Lairumbe.
{15332}{15545}Dla mnie i kadego Maasai zabicie lwa|to ostateczne spenienie ycia.
{15545}{15668}Nic si z tym nie rwna.
{15668}{15817}Nikt nie wie wicej o yciu|z lwami jak Maasai.
{15817}{15905}Spotkaem si z Olubi i|innymi wojownikami wioski,
{15905}{16012}eby pozna ich zwizek z|lokalnym stadem lww.
{16012}{16088}Ile tu jest lww?
{16150}{16222}Tutaj okoo stu.
{16222}{16282}Wszystkie maj imiona?
{16395}{16504}Kady lew ma imi.|Imi Maasai.
{16504}{16647}I gdy widzisz lwa, wiesz|jak si bdzie zachowywa?
{16647}{16699}Zaley od lwa.
{16760}{16894}Dla wojownika Maasai|lwy nie s straszne.
{16894}{17008}Jednak gdybym zobaczy lwa,|to on by mnie zaatakowa.
{17008}{17055}Tylko, gdy mu zagrozisz.
{17055}{17115}Oby lew o tym wiedzia.
{17246}{17394}Olubi mia 17 lat, gdy zabi swojego|pierwszego lwa, ktry zaatakowa jego stado.
{17419}{17516}Niestety lew okaza si|by lwic w ciy.
{17516}{17582}I wtedy nastpia|nadzwyczajna zmiana.
{17703}{17795}Maasai szanuj wszystkie|ywe stworzenia.
{17795}{17883}Zaczem czu win przez|lwa, ktrego zabiem.
{17987}{18059}Zaczem docenia lwy.
{18160}{18238}Olubi zmieni zdanie.
{18278}{18364}Odwrci si od setek lat|tradycji Maasai.
{18398}{18503}Wraz z innymi wojownikami,|Olubi sta si stranikiem lww.
{18542}{18640}Zamiast polowa na lwy,|Olubi bdzie je chroni.
{18754}{18880}Poczy siy ze Stephanie Dolrenry,|ktra pomoga stworzy ten projekt.
{18922}{19035}Samo szanowanie ich tradycji i|przekazanie ekologicznej wiedzy
{19035}{19077}byo wielkim sukcesem.
{19077}{19142}Znaj swoje tereny,|wiedz jak polowa na lwy,
{19142}{19203}robi to od pokole.
{19203}{19297}Wiedz jak je tropi, jak na|nie polowa, jak je znale.
{19380}{19450}To tylko projekt na ma skal.
{19486}{19585}Ale z tak ma iloci lww|przyjm kad pomoc.
{19614}{19691}Olubi szuka lww|z obroami radiowymi.
{19691}{19806}Moe ostrzega wioski, aby|schowali bydo, gdy stado si zblia.
{19835}{19887}Przez to unikaj konfliktu.
{20007}{20113}aden lew nie zosta zabity w tym|obszarze, od kiedy projekt si zacz.
{20113}{20192}Przez poczenie antycznej|i nowoczesnej nauki,
{20192}{20281}udao im si uczyni rnic.
{20281}{20335}Tyle jest do nauki.
{20335}{20449}Uwaam, e przyprowadzam|nowoczesn technologi i wiedz.
{20449}{20593}W zamian ucz nas o rodowisku|i jak si ono zmienio.
{20593}{20668}I to dobra wymiana.
{20668}{20738}Nie mona powiedzie, e jestemy|biologami i nauczycielami.
{20738}{20806}Albo stranikami i nauczycielami.
{20806}{20936}Oboje jestemy nauczycielami|i uczniami i ta mieszkanka jest wspaniaa.
{20975}{21130}Najwaniejsze w tym projekcie jest|dua zmiana w sercach wojownikw Maasai.
{21130}{21245}Chroni zwierzta, ktre kiedy|byy ich najwikszymi wrogami.
{21245}{21321}I ich ch dzielenia si wiedz|z innymi spoecznociami
{21321}{21452}oznacza, e projekt bdzie mg by|powtrzony w innych czciach Afryki.
{21452}{21593}Wedug tradycji, gdy wojownik|zabi lwa, przyjmowa on jego imi.
{21593}{21650}Teraz jest odwrotnie.
{21650}{21785}Teraz lew przyjmuje imi|wojownika, ktry go chroni.
{21785}{21847}Ten plan odnis duy sukces.
{21847}{21979}Okoo 100 lww jest zwizana|z tym projektem w tej okolicy.
{21979}{22085}Plan ochrony przyrody|w XXI wieku dziaa.
{22330}{22392}By moe najwikszym|zagroeniem dla dziczy
{22392}{22508}jest wycig o przestrze z|rosnc populacj ludzi.
{22697}{22771}Wulkany Virunga|siedz na granicy
{22771}{22861}Rwandy, Ugandy|i Demokratycznej Republiki Kongo.
{22927}{22996}Bogate wulkaniczne ziemie|s bardzo yzne.
{22996}{23088}Jest to jedno z najbardziej|uprawnych rejonw Afryki.
{23206}{23317}Jednak rolnicy dziel ten region|z jednym z naszych najbliszych krewnych.
{23342}{23504}To dom dla ostatnich 800|dzikich goryli grskich na Ziemi.
{23558}{23679}Duo wiemy o tym zwierztach,|s one badane od 50 lat.
{23747}{23861}Jeden silny, siwy samiec|trzyma wszystkich w pionie.
{23977}{24066}ycie rodziny goryli|jest zazwyczaj spokojne.
{24112}{24260}Ledwo par pokole temu goryle grskie|yy schowane w ciszy swoich lasw,
{24260}{24323}gdzie rzadko kiedy byy|widziane przez ludzi.
{24323}{24427}Jednak ich siedlisko zostao|z czasem coraz bardziej wycite,
{24427}{24586}obecnie te goryle s uwizione|na zboczu wulkanu w morzu ziemi uprawnej.
{24686}{24796}Fakt, e goryle obecnie s|w staym kontakcie z ludmi
{24796}{24936}nie tylko oznacza, e zwiksza si|ryzyko kusownictwa, ale i chorb.
{24968}{25082}Goryle nie maj odpornoci|na nasze zarazki.
{25381}{25484}Ich liczba raz spada do 250.
{25484}{25528}Grozio im wyginicie.
{25565}{25607}Trzeba byo zadziaa.
{25706}{25804}Granice Parku Narodowego byy|surowo przestrzegane,
{25804}{25884}zatrzymujc wtargnicie|ziemi uprawnej.
{25884}{26037}Uznano, e jedynym rozwizaniem|jest cigy nadzr pozostaych goryli.
{26101}{26181}Zespoy naukowcw|cigle je monitoruj.
{26247}{26314}Ich lasy s patrolowane,|aby usun puapki kusownikw.
{26368}{26438}Weterynarze pilnuj ich zdrowia.
{26438}{26503}Nie bierz.
{26503}{26642}Jest to finansowane przez ekoturyzm|i dotacje z caego wiata.
{26719}{26799}Goryle grskie ucieky|przed upadkiem.
{26990}{27130}Taki poziom interwencji ludzkiej|moe nie by idealny, ale dziaa.
{27166}{27330}Co roku przybywa par goryli|grskich i odrobin wicej optymizmu.
{27413}{27487}Intensywna kontrola|w chronionym obszarze
{27487}{27583}moe by jedyn przyszoci|dla wielu gatunkw Afryki.
{27672}{27761}Jednak dla niektrych zwierzt|jest to niemoliwe.
{27823}{27908}Co jeli zwierzcie,|ktre prbujesz ochroni,
{27908}{27975}nie nadaje si|do ycia w zamkniciu?
{28181}{28265}Sonie potrzebuj duej|przestrzeni do wdrowania.
{28304}{28400}Ich zakres moe|wynosi 1300 mil kwadratowych.
{28444}{28563}Potrafi nawet przej przez|kraje, eby znale jedzenie.
{28563}{28632}Szczeglnie, gdy warunki s cikie.
{28791}{28917}Oto scena z Parku Narodowego|Amboseli w 2009 roku.
{29007}{29105}Park jest domem|dla 1500 soni.
{29105}{29208}To bya najgorsza|susza od p wieku.
{29259}{29402}60% zebr i|95% wildebeest umaro.
{29480}{29600}Sezonowe deszcze|nie spady od dwch lat.
{29600}{29672}yjce tu sonie zaczynay|powoli godowa.
{29703}{29808}Park, ktry zosta stworzony, by ich|chroni, by otoczony ziemi uprawn.
{29841}{29919}Sonie nie miay gdzie i.
{30028}{30128}W tej katastrofie|yy te trzy siostry.
{30128}{30212}S lini frontu dla|ochrony soni w parku.
{30252}{30313}Znaj te zwierzta lepiej|ni ktokolwiek inny.
{30352}{30456}Nora Njiraini, Katito|i Soila Sayialel.
{30456}{30576}Kady son ma imi.|S dla nas rodzin.
{30576}{30616}Witaj, Anastazjo!
{30690}{30835}Siostry dbaj o sonie od 25 lat,|prbujc zapewni im bezpieczestwo,
{30835}{30941}szczeglnie w czasach,|gdy byo ciko dla tych zwierzt.
{30941}{31005}To byo okropne.
{31005}{31067}Nie byo czym karmi.
{31067}{31227}Nawet gdy zapytaam starcw Maasaim,|czy kiedy widzieli tak susz.
{31227}{31346}Podobnie byo tylko w 1961 roku.
{31391}{31429}W 2009...
{31464}{31516}Straciymy duo soni.
{31516}{31595}Straciymy chyba z 400 soni.
{31595}{31662}Zaczo si od modych.
{31811}{31859}Sonie zwykle uciekaj|przed suszami
{31859}{31954}przez przeprowadzk|do lepszych terenw.
{31954}{32072}Jednak populacja ludzi ronie|dwa razy szybciej ni skala globalna.
{32072}{32149}Tradycyjne cieki migracyjne|zostay wycite
{32149}{32264}przez rozwj miasteczek, miast,|pl uprawnych i drg,
{32264}{32316}przez co sonie utkny.
{32421}{32471}Ten mody sonik umiera z godu.
{32504}{32574}I nic nie mog zrobi,|eby mu pomc.
{33059}{33194}Dla sistr, ktre znaj kadego|sonia osobicie, to okropny moment.
{33235}{33295}Czujemy to w sercach.
{33326}{33398}Mona wyobrazi sobie nasze uczucia.
{33398}{33487}Znajc te sonie i zobaczenie czego|takiego, co im si przytrafio.
{33487}{33540}To nas dotkno.
{33574}{33687}By to trudny rok dla wszystkich|modych soni w regionie.
{33687}{33759}Stracilimy wszystkie mode,|ktre urodziy si w tym roku.
{33759}{33805}Stracilimy wszystkie.
{33977}{34056}Siostry nie mogy zrobi czegokolwiek,|eby uratowa dziecko.
{34127}{34204}Ale staray si uratowa kadego|sonia, jakiego mogy,
{34204}{34280}szczeglnie wci podne matki.
{34424}{34547}Znaleli t samic ugrznit|i wymczona w suchym bocie.
{34743}{34835}So, ktry ugrzz|w bocie, ma na imi Kolida.
{34897}{35000}Biedne stworzenie.|Dugo tam bya.
{35059}{35139}Maasai nam o niej powiedzieli
{35139}{35243}i musiaymy poprosi o pomoc|ludzi z insytutu Kenya Wildlife Services.
{35434}{35566}Wac trzy tony, Kolida bya|za cika, eby j podnie rkami.
{35566}{35613}Szybko sabnie.
{35695}{35784}Nastpnego ranka|sprowadzono ciki sprzt.
{36581}{36680}Po dwch dnia leenia w bocie|Kolida jest zmczona,
{36680}{36729}ale znw stana na nogi.
{37174}{37250}Deszcze wrciy do Amboseli.
{37250}{37347}I dziki pracy i powiceniu|tych trzech kobiet,
{37347}{37432}liczba soni zacza wzrasta.
{37514}{37613}Oczywicie to by|bardzo ciki okres.
{37649}{37751}Ale czy to odosobniony przypadek,|czy tworzcy si schemat?
{37793}{37840}Mwi si, e z|globalnym ociepleniem
{37840}{37901}nie wiemy, co si zdarzy.
{37901}{38005}Ale musimy trzyma kciuki i|mie nadziej na lepsz przyszo.
{38098}{38230}Majc okazj, liczba soni we|Wschodniej Afryce wzronie.
{38230}{38296}Szczeglnie, jeli da im si|wolno do wdrowania
{38296}{38366}i dziki temu uniknicia|tak cikich warunkw.
{38428}{38503}Jednym rozwizaniem dla pomocy dla|soni to danie im potrzebnej przestrzeni
{38503}{38620}przez poczenie parkw i zapewnieniu|bezpiecznych cieek midzy nimi.
{38660}{38729}Sonie s wspaniaymi wdrowcami
{38729}{38840}i w tej czci Kenii regularnie|przenosz si z nizin
{38840}{38935}do rejonw grskich,|eby tam si ywi w lasach.
{38935}{39098}Ale wtedy ludno Kenii zacza wzrasta|i takie drogi zostay zbudowane,
{39098}{39265}zatrzymujc sonie na nizinach,|gdzie tworzyy zniszczenie na farmach.
{39265}{39375}Do tego byy|zagroeniem na drodze.
{39375}{39473}Wtedy kto zaproponowa|zbudowanie przejcia podziemnego.
{39473}{39611}W cigu 24 godzin od ukoczenia|pierwszy so przeszed.
{39611}{39722}Obecnie wszystkie sonie uywaj|tej drogi, aby i w gry,
{39723}{39764}czsto w nocy,|eby je.
{39953}{40072}Takie proste pomysy, jak ten korytarz,|s ratunkiem dla tych soni,
{40072}{40133}szczeglnie w czasach suszy.
{40242}{40313}Klimat Afryki|zdecydowanie si zmienia.
{40313}{40426}Temperatura niektrych czci|kontynentu wzrosa o 3,5 stopnia
{40426}{40471}w cigu ostatnich 20 lat.
{40532}{40626}Na szczycie najsawniejszej|gry Afryki, Kilimandaro,
{40626}{40707}80% staego lodu znikna.
{40814}{40890}Niedugo ld cakowicie zniknie.
{40957}{41100}Grskie regiony w Afryce s|pierwszymi znakami zmiany klimatu.
{41334}{41463}Na wyynach Etiopii yje bardzo|nietypowo wygldajce stworzenie.
{41588}{41635}Pawian Delada.
{41716}{41769}Uchodcy zmiany klimatycznej.
{41821}{41897}Chocia ich region Etiopii|yje w tropikach,
{41897}{41987}na wysokoci 4000 metrw|nie czu tego.
{42027}{42087}W przeciwiestwie do|wikszoci zwierzt Afryki,
{42087}{42167}delady s przystosowane|do ycia w zimnie.
{42247}{42394}Byy kiedy najliczniejszym ssakiem|w Afryce, yy na caym kontynencie.
{42394}{42474}Raz nawet byo|sze rnych gatunkw.
{42509}{42571}Teraz jest tylko jeden.
{42702}{42803}Z ocieplajcym si klimatem|wypas staje si coraz mniejszy,
{42803}{42870}musz trzyma si zimniejszych|i wyszych miejsc.
{43130}{43224}Te delady zostay zmuszone|na przeprowadzk wyej w gry.
{43272}{43352}Niedugo nie bd|miay gdzie si uda.
{43416}{43497}Ich gatunek yje na granicy.
{43536}{43606}Chocia yj samotnie|na szczytach gr,
{43606}{43674}nie s odporne na nasz wpyw.
{43674}{43819}Przez zmieniajcy si klimat, te pawiany|mog niedugo znikn z naszej planety.
{44051}{44131}Afryka jest najcieplejszym kontynentem.
{44179}{44239}Nie ma wtpliwoci,|e staje si cieplejszy.
{44310}{44419}Sahara to najcieplejsza|gorca pustynia na wiecie.
{44419}{44501}Bardzo mao istot moe|przetrwa w tak surowych warunkach.
{44760}{44938}Na granicy z pustyni ycie trzyma si|mocno przy narastajcym piasku.
{44938}{44987}Ale na jak dugo?
{45032}{45189}Wraz dzicz 22 miliony ludzi prbuje|y na granicy tej pustyni.
{45255}{45295}Czy cokolwiek mona zrobi,
{45295}{45374}eby powstrzyma piasek przed|zawadniciem tej delikatnej ziemi?
{45413}{45555}Jednym z pomysw jest zbudowanie|zielonej ciany drzew w 11 krajach.
{45555}{45644}Projekt ju si rozpocz w Senegalu.
{45644}{45737}Jednak jak kady wielki pomys,|ma swoje wielkie problemy.
{45800}{45873}Wsppraca 11 krajw nie jest atwa
{45873}{46024}i nawodnienie linii drzew dugiej na|8000 kilometrw jest ambitnym zadaniem.
{46158}{46250}Ale w caej Afryce ludzie|rozumiej jak wanym jest,
{46250}{46326}eby drzewa stanowiy|cz ich krajobrazu.
{46388}{46509}Ta grupa ochotnikw zasadzia|prawie 100 milionw modych drzew.
{46558}{46640}S jedn z wielu podobnych|grup i osb,
{46640}{46774}ktre postanowiy pomc w zalesieniu|ich czci tego wielkiego kontynentu.
{46886}{47022}Drzewa s potrzebne dla przyszoci|tego kontynentu jak i planety.
{47171}{47242}Oto Kotlina Kongo.
{47320}{47419}Jest to jeden z najwaniejszych|biologicznych lasw na Ziemi,
{47419}{47547}nie tylko dlatego z powodu|liczby zwierzt i rolin, ktre tu s.
{47592}{47715}Poniewa jest jedn z elektrowni,|ktre zasilaj wiatry i deszcze planety.
{47823}{48003}Kady hektar lasu wypuszcza ponad|190,000 litrw wody rocznie jako para.
{48057}{48184}Ta woda wzlatuje do atmosfery, gdzie|zostaje przetransportowana na cay glob.
{48276}{48393}Czyli serce pogody Ziemi|jest w tropikalnych lasach.
{48564}{48629}Niestety jest nieposkromiony popyt
{48629}{48737}w Europie i Chinach|na drewno z tych lasw.
{48737}{48823}Ma to wielki wpyw.
{48876}{48987}Przy wzrocie wycinek tropikalnych lasw,|niektrzy naukowcy zauwayli
{48987}{49131}zwizek ze zmieniajcymi si|formami burzowymi w Europie i Ameryce.
{49131}{49208}I bdzie coraz bardziej skrajne.
{49208}{49350}Niestety ju poowa lasu w Kotlinie Kongo|zostao przeznaczone na wycink.
{49399}{49506}Przyszo afrykaskich lasw nigdy|nie bya tak wana dla nas wszystkich.
{49622}{49718}Lecz te konsekwencje globalnego ocieplenia|nie ograniczaj si do tej krainy.
{49836}{49919}Afryka jest otoczona oceanami.
{50075}{50134}Na wschodnim wybrzeu|zwierzta uciekaj
{50134}{50222}przed zmianami klimatycznymi|w zaskakujcy sposb.
{50388}{50485}Oto moda wica zielona.
{50485}{50622}W cigu swojego ycia przepynie tysice|mil w oceanie w poszukiwaniu jedzenia.
{50662}{50737}wie wracaj na t sam pla,|gdzie si wykluy,
{50737}{50784}aby zoy swoje jajka.
{50813}{50932}Jajka s zakopane w piasku i mode|wylegn si po dwch miesicach.
{50968}{51066}Jednak jest dziwna rzecz|z jajkami wi.
{51066}{51271}Temperatura, w ktrej jajka s trzymane,|okreli pe wikszoci modych.
{51271}{51355}Jeli temperatura piasku jest|wysoka, zostan samicami,
{51355}{51432}jeli niska, samcami.
{51467}{51604}Globalne ocieplenie moe mie|powany wpyw na populacj wi.
{51604}{51806}Niedugo tej samicy moe by trudno|znale samca na wspycie.
{52053}{52131}Jednak lokalna grupa|przyrodnikw zauwaya,
{52131}{52203}e szanse s mae|dla tych maych wi.
{52316}{52383}Za duo nie zrobi|ze zmian klimatu,
{52383}{52547}ale poczyli siy z rybakami,|aby polepszy szanse przetrwania wi.
{52547}{52603}Kady w si liczy.
{52603}{52709}Gdy znajduj rannego wia,|bd zapi przypadkiem jednego w siatce,
{52709}{52799}zabieraj go do Kahindiego|Changawa i jego zespou.
{52799}{52942}Zaczlimy z 16 rybakami w 1998.
{52942}{53023}Obecnie setki rybakw|z nami wsppracuje.
{53103}{53239}Wypas dla wi jest istotny|dla zdrowia pokadu trawy morskiej,
{53239}{53321}ktre s domem dla|krewetek i homarw,
{53321}{53381}a to oczywicie|pomaga te rybakom.
{53423}{53491}Projekt ma centrum|rehabilitacji wi
{53491}{53585}i przez ostatnie dwa lata|jest domem dla Shelli.
{53659}{53779}Miaa wypadek, d|uderzya j od tyu.
{53779}{53886}Stracia trzy ebra i|miaa uszkodzony krgosup.
{53886}{53962}Obecnie powraca do zdrowia.
{54048}{54124}Rany Shelli wpyny|na jej elastyczno.
{54124}{54219}Dobrze zdrowieje i by jej petwy|miay odrobin dobrych wicze,
{54219}{54303}codziennie ma|wycieczk nad morze.
{54428}{54540}Zwykle codziennie zabieramy|Shell na morsk kpiel,
{54540}{54684}przede wszystkim dlatego,|eby da jej duo przestrzeni.
{54814}{54896}Ma okazj je jej|naturalne poywienie.
{54896}{55004}Wierzymy, e dziki temu|jest w dobrej kondycji i do tego
{55004}{55080}moe czsto uywa tylne petwy.
{55180}{55271}Dla Kahindiego to jedna z|nagrd dla jego cikiej pracy.
{55298}{55433}Bardzo si ciesz. Mao kto ma|taki zaszczyt jak ja,
{55433}{55518}eby pywa z wiami|i si przy tym bawi.
{55586}{55659}Ciesz si z tego, co tu robi.
{55938}{56045}Shella nabraa si, lecz nadzieja,|e pewnego dnia
{56045}{56145}e kiedy wypynie na pene|morze, nie zostao spenione.
{56145}{56253}Niestety stawaa si coraz|sabsza i ostatecznie umara.
{56382}{56486}Taka praca bdzie|miaa swoje poraki.
{56486}{56552}Ale zawsze s nowe|wie, ktrymi trzeba si zaj.
{56587}{56686}- Jest zdrowa?|- Tak, ta jest zdrowa.
{56686}{56774}Ma troch ran,|pewnie od sprztu do poowu.
{56807}{56845}Jak te tutaj.
{56845}{56971}- Tak, ale poza tym zdrowa.|- Poza tym zdrowa.
{56971}{57030}Sprbujemy?
{57092}{57275}Od 1998 do teraz wypucilimy|ponad 8200 wi.
{57275}{57391}Czuj si dumny i zaszczycony,|e tyle pracy wykonalimy
{57391}{57539}ze spoecznoci i zmieniajcymi|si nastawieniami i zachowaniami.
{57539}{57645}Nasza praca jako|organizacja udaa si.
{57748}{57920}Taki mody w moe znie 6,|7 tysicy jajek za swojego ywota.
{57920}{58044}Przeycie jednego wia|moe mie wielkie skutki.
{58106}{58197}Uratowanie jednego osobnika|wymaga wielkiego wysiku
{58197}{58279}i oczywicie uratowanie|gatunku wymaga jeszcze wicej.
{58279}{58396}Lecz te bohaterskie wysiki|s tylko czciowym rozwizaniem.
{58504}{58596}Kade zwierz jest|czci wikszej historii,
{58596}{58775}cz poczonej sieci rolin, zwierzt|i krajobrazu, ktre tworz cay ekosystem.
{58874}{58994}Uratowanie ekosystemu jest|kluczowe dla przyszoci dzikiej Afryki.
{59027}{59128}Gorongosa w Mozambiku|jest wspczesnym Parkiem Jurajskim.
{59273}{59353}Rzdza tu jedne z najwikszych|na wiecie krokodyli.
{59480}{59607}Niektre potwory maj sze|metrw dugoci i maj 50 lat.
{59719}{59839}Jako udao im si uciec przed|wojn domow trwajc 20 lat,
{59839}{59898}ktra przesza przez Gorongose.
{59932}{60022}95% pozostaych tu|zwierzt zostaa wybita.
{60090}{60174}Lecz 50 lat temu|wygldao tu inaczej.
{60226}{60292}Bya to ywa|atrakcja turystyczna.
{60292}{60415}Dziki raj. Odwiedzajcy|przylatywali z caego wiata,
{60415}{60502}chcc zobaczy szerok|gam i obfito dzikiej przyrody.
{60596}{60688}Najbardziej popularnym miejscem|dla turystw bya stara restauracja,
{60688}{60764}punkt widokowy dla lokalnych lww.
{60967}{61031}Restauracji od dawna nie ma.
{61031}{61083}Lww rwnie.
{61119}{61243}Gorongosa wygldaa na|pust i nie do uratowania.
{61243}{61303}Jednak nie dla wszystkich.
{61303}{61400}Odwany i ambitny projekt|rozpocz prb, by przywrci park
{61400}{61473}do czasw bogactwa|i wietnoci.
{61473}{61622}Najpierw trzeba byo si dowiedzie|jakie zwierzta, poza krokodylami, tu yj.
{61622}{61736}Druyna mapuje i liczy wszystkie|due zwierzta, ktre widz w parku.
{62294}{62425}Jednak szybko zauwayli, e te|due zwierzta s tylko czci historii.
{62459}{62562}Waniejszymi nawet mog by|te mae, ktre yj pod nogami.
{62604}{62756}Zrozumienie tych stworze przyprowadza|najwiksze umysy naukowego wiata.
{62797}{62896}- Masz mi pokaza co nowego?|- Tak, co nowego.
{62896}{63012}Profesor Ed Wilson jest wiatowym|ekspertem od biornorodnoci
{63012}{63124}i we wieku 83 lat wci|si powica swojej pasji, mrwkom.
{63124}{63283}- Tu jest due legowisko.|- Wezm jeden okaz.
{63283}{63407}Jak si spojrzy pod nogi,|to je wida.
{63407}{63502}Chodz sobie tu i tam,|mrwka, uk...
{63502}{63606}Lubi je nazywa maymi|stworzeniami, ktre rzdz Ziemi.
{63712}{63876}Bogata rnorodno insektw daje|moliwo przyszoci dla Gorongosy.
{63901}{63976}Te stworzenia tworz|podstaw ycia w parku.
{64062}{64158}To jest mnstwo zabawy,|te pikne bezkrgowce.
{64158}{64261}Te stworzenia wykonuj wikszo|pracy, zamieniaj wikszo energii,
{64261}{64324}zachowuj wikszo materiaw
{64324}{64457}i pozwalaj nam wpuci due|zwierzta z odrobin nadziei.
{64457}{64562}- Masz je we fiolce? Dobrze.|- Tak, mam trzy.
{64562}{64628}Profesor Wilson by jednym z|pierwszych naukowcw,
{64628}{64762}ktrzy badali ten teren,  wraz z|lokalnym biologiem Tonga Tortuda.
{64815}{64860}Gdyby je wszystkie zebra,
{64860}{64967}wszystkie te mae bezkrgowce,|i je zway,
{64967}{65187}wayyby wicej ni wszystkie due|zwierzta razem, nawet w odnowionym parku.
{65187}{65298}To przez te mae stworzenia|wraz z rolinami i drzewami
{65298}{65436}pozwalaj, e to miejsce ma szans|na ponowne wprowadzenie duych zwierzt.
{65436}{65557}Nie jestem pewien, e to nowy gatunek,|ale rwnie dobrze moe by.
{65557}{65690}Mao co i park by cakiem znikn.
{65742}{65830}Ciesz si, e mog powiedzie,|e powoli wraca.
{65830}{65967}I to jedna z tych piknych|historii, jest bardzo inspirujca.
{65967}{66072}To pikny przykad co mona|zrobi ze wszystkimi parkami,
{66072}{66175}nawet tymi, ktre zostay zniszczone|przez aktywno ludzk.
{66175}{66260}Jednak jest jeszcze jeden powd,|dla ktrego Gorongosa jest wana
{66260}{66342}dla przyszoci Afryki|i by moe nas wszystkich.
{66376}{66508}W tym parku ludzie mog zobaczy|nie tylko te due zwierzta,
{66508}{66702}ktre nas ciekawi, ale i zobaczy|Ziemi, gdy wygldaa przed ludzkoci.
{66791}{66846}Uratowanie duych zwierzt jest wane,
{66846}{66905}lecz by odnie|prawdziwy sukces,
{66905}{67061}musimy zacz rozumie i zachowa roliny|i insekty, ktre wspieraj ekosystem.
{67103}{67214}To pozwoli wikszym|zwierztom na ycie.
{67214}{67315}Gorongosa to historia sukcesu.
{67315}{67525}Rzd i zarzdzajcy zadeklarowali plan,|by ziemia wrcia do czasw wietnoci.
{67525}{67629}Chocia nie wrci nigdy|do stanu przed wojny,
{67629}{67737}wci moe by bogatym|i ywym ekosystemem.
{68078}{68181}Skala zmian w Afryce|jest zatrwaajco wielka.
{68289}{68367}Jest to w kocu duy kontynent.
{68431}{68638}Wielka Brytania, Chiny, Stany Zjednoczone,|Indie, Japonia i reszta Europy
{68638}{68713}zmieciyby si w jej granicach.
{68777}{68923}Afryka wci posiada 45%|dzikich krain na Ziemi.
{68959}{69126}To wci najwiksza dzicz na Ziemi|i dlatego jest wana.
{69184}{69337}Ludzie yli tutaj z dzik przyrod|duej ni gdziekolwiek indziej.
{69337}{69455}Jednak w XXI wieku liczba|zwierzt jest w punkcie krytycznym.
{69506}{69588}Niezalenie od opinii,|obecne pokolenie jest odpowiedzialne
{69588}{69672}za przekazanie dziczy|wiata kolejnemu pokoleniu.
{69727}{69829}To oznacza opiek nad zwierztami|i ziemiami, w ktrych yj,
{69829}{69919}eby miay przestrze, bymy|wszyscy razem mogli y.
{70005}{70175}Nikt nie wie co przyszo|przyniesie temu malcu.
{70175}{70299}I to jak zmiany, ktre bez wtpienia|nadejd w Afryce,
{70299}{70424}wpyn na reszt wiata|i to mae zwierztko.
{70424}{70487}Jedno jest pewne.
{70487}{70626}Co si zdarzy tutaj jest waniejsze|ni kiedykolwiek wczeniej
{70626}{70808}i zwizek reszty wiata dla tego piknego|kontynentu i yjcych tu stworze
{70808}{70888}jest waniejszy ni kiedykolwiek.
{71159}{71309}Niezalenie w ktrej czci planety|yjemy, wszyscy mamy swoj rol
{71309}{71427}w tym jak bdzie wyglda przyszo|dla tego dzikiego kontynentu.
{71842}{71952}{Y:b}AFRYKA|Oko w oko
{72024}{72093}Afryka, ostatnie nagranie.
{72093}{72201}To jedna z naszych najbardziej ambitnych|wizyt z wieloma miejscami do odwiedzenia
{72201}{72316}- i problemami technicznymi do przetrwania.|- Pitka, ujcie pierwsze.
{72316}{72408}Na wschd, rozlegy|las deszczowy o rozmiarze Indii.
{72487}{72593}Helikoptery pozwalay nam na|zobaczenie nadzwyczajnych krajobrazw...
{72593}{72652}Lecimy na pierwsz wizyt,
{72652}{72732}otwarcie programu Afryka z Davidem.
{72732}{72814}Jak si podoba widok z biura?
{72854}{72912}I prba nagrania w locie.
{72912}{72952}Uwaga, David, i akcja!
{72952}{73077}Lec nad Wielkim Rowem|we Wschodniej Afryce.
{73463}{73599}By moe najbardziej ambitnym zadaniem|byo nagranie czarnego nosoroca.
{73633}{73735}Maj reputacj bycia agresywnym|i ze sabym wzrokiem
{73735}{73852}mog zacz szarowa na obiekty|i ludzi, ktrych nie rozpoznaj.
{73995}{74087}Jednak sytuacja nosorocw|jest wan histori
{74087}{74159}i musimy si zbliy|na tyle, ile si da.
{74159}{74247}Chcemy te pozna ludzi,|ktrzy pracuj, aby je chroni.
{74318}{74446}Wic nasza ekipa przybya, by oceni|moliwo sfilmowania z bliska
{74446}{74559}nosoroca imieniem Elvis,|ktry zosta wychowany przez ludzi.
{74559}{74643}Powinien by bezpieczniejszy od dzikiego|nosoroca, ale wci jest ryzyko,
{74643}{74709}e moe by nieprzewidywalny|przy nieznajomych.
{74751}{74857}Leniczy Tonga Kaseyo|sam wychowa Elvisa
{74857}{74972}i wie, e askotanie go delikatnie|patykiem uspokaja go.
{74972}{75056}Jednak gdyby co poszo le,
{75056}{75124}nic by nie mg zrobi z Elvisem,|ktry way niemal ton.
{75124}{75224}I kamerzysta Mike Fox|dobrze o tym wie.
{75224}{75331}Wie, e tu jestemy.|Jestemy tu na jego warunkach.
{75331}{75485}Gdyby zdecydowa si stratowa|nas na inny wiat, zrobiby to.
{75529}{75656}Reyser Kate Broome pyta Tonga,|czy ekipa moe bezpiecznie podej.
{75704}{75773}Zwykle musimy zosta w samochodzie.
{75773}{75826}Mwi, e moemy podej.
{75869}{76045}To nieprawdopodobna okazja, eby|by tak blisko czarnego nosoroca.
{76088}{76210}Prba z Elvisem si udaje|i s szanse na kolejne filmowanie.
{76276}{76370}Par tygodni pniej ekipa|wrcia i ja byem z nimi.
{76395}{76500}Jednak nastrj Elvisa si zmieni.|Jest teraz bardziej zy.
{76546}{76623}Przebywaem z wieloma|dzikimi zwierztami w moim yciu,
{76623}{76695}ale ju nie jestem taki|wawy jak kiedy.
{76767}{76819}Nie chcemy sprawdza|cierpliwoci Elvisa,
{76819}{76878}wic kontynuujemy nagranie.
{76878}{76968}Rg, ktry jest wart|swojej wagi w zocie.
{77103}{77152}Jednym ze sposobw...
{77178}{77213}eby go ochroni...
{77259}{77319}Byoby...
{77319}{77385}Odcicie rogu z nosa.
{77536}{77614}- I jak?|- Wyglda wietnie.
{77614}{77745}Ekipa miaa, co potrzebowaa,|a Elvis da zna, e ma do.
{77745}{77885}- Uwaga, ludzie.|- Zejd z drogi.
{77885}{78026}Jednak to pozytywna odznaka,|e Elvis nie jest taki przyjazny.
{78026}{78121}Tonga i jego koledzy chc, eby Elvis|y bardziej jak dziki nosoroec
{78121}{78180}i wytworzy ostrono|wobec ludzi,
{78180}{78264}co moe mu pomc z ochron|przed kusownikami.
{78316}{78363}Powodzenia, Elvis.
{78482}{78576}Nagrywajc mamy szczcie,|e mamy tak dobrze zaopatrzony obz.
{78576}{78658}Jest w buszu i nie ma ucieczki|przed dzikimi zwierztami.
{78788}{78954}Jednym ze wspaniaych rzeczy obozowania|na otwartej przestrzeni to zwierzta.
{78954}{79077}Ale to te moe by|niebezpieczne i denerwujce.
{79077}{79107}Dokadnie.
{79194}{79296}Do denerwujcej kategorii|nale werwety.
{79372}{79549}Werwety ukrady mi Ferrero Rocher|i wietliki z apteczki.
{79549}{79632}Jak zobaczymy wiecc si|mapk w nocy,
{79632}{79702}to bdzie ten may zodziejaszek,|ktry kradnie nasze rzeczy.
{79702}{79832}I zostawiaj prezenty dla nas,|gdy odchodz, wizytwki.
{79938}{80068}Jednak kierownik obozu Andres widzi|bardziej niepokojce odznaki zwierzt.
{80068}{80177}Lwy byy blisko,|zaraz za namiotami.
{80207}{80339}Par musiao wej i nie wiem...
{80339}{80405}Wida dranicia.
{80405}{80568}Moe chcia si przyjrze w lustrze.
{80604}{80665}Lwy w obozie s przejmujce,
{80665}{80720}ale czytaem sobie ksik, gdy...
{80788}{80835}Baw si pojawi.
{80882}{80984}Najbardziej humorzasty i niebezpieczny|z duej pitki afrykaskich zwierzt.
{81040}{81111}Mike!|Zosta w namiocie!
{81155}{81207}Mamy da Davida do namiotu?
{81644}{81741}Bawoy zwyke chodz w stadach,|wic co dziwnego byo z nim.
{81741}{81839}Moe zosta wychowany|przez ludzi.
{81839}{81991}Albo jest odrzutkiem stada,|dlatego nie ma humoru i jest zy.
{81991}{82063}Ale myl, e jest ciepo|i tylko sobie chodzi
{82063}{82163}i szuka wody i dobr kanapk.
{82163}{82227}Sam si tak czuje.
{82303}{82429}Filmowanie ekipy zbiego si z|przybyciem najnowszego nabytku w Lewa,
{82429}{82517}may nosoroec potrzebujcy|24 godzinn opiek.
{82557}{82688}Ten malec urodzi si niewidomy|i zawsze by prowadzony przez opiekunw.
{82717}{82893}Zabrali go od matki par tygodni temu,|poniewa ona nie moga si nim opiekowa.
{82893}{82984}Jest bardzo wraliwy|i zostaby zabity przez drapienikw.
{83049}{83119}To jak tankowanie paliwa.
{83119}{83167}Kady nosoroec jest cenny
{83167}{83270}i wydaje si to idealn|kocow scen tego programu.
{83302}{83469}Nikt nie wie co przyszo|przyniesie temu malcu.
{83469}{83674}I to jak zmiany nadejd na tym|wielkim kontynencie, w ktrym yje.
{84072}{84126}David, to byo...
{84126}{84219}- Jeny, wszdzie masz mrwki.|- A to mrwki s.
{84219}{84292}Czekaj.|Mrwki atakuj!
{84330}{84435}To byo niezwykle|poruszajce, naprawd.
{84435}{84504}- Dobrze mwiem, na pewno?|- Tak.
{84504}{84616}To jak powiedziae,|rozpakaam si niestety, to...
{84643}{84698}David Attenborough|przyprawi mnie o pacz.
{84752}{84871}Lecz gdy mylimy, e skoczylimy,|kto nie chce nas puci.
{84941}{84981}Witaj, maluszku.
{85015}{85140}Zaczyna piszcze i moglimy|sobie pogada.
{85530}{85608}Pomylcie tylko, jego|wiat jest czarny, prawda?
{85608}{85702}Ma wch i such, to...
{85702}{85825}Bardziej zareaguje na dwik,|skoro nie ma wzroku.
{85825}{85889}Pewnie jest ciekawski.
{85889}{85921}Wracasz?
{86130}{86220}Jest nadzieja dla tego malestwa.
{86220}{86310}Ma mie operacj oczu,|co moe znaczy,
{86310}{86469}e jako dorosy wrci do dziczy,|tak jak Elvis.
{86507}{86584}Mam nadziej, e bdzie|mia operacj zamy.
{86584}{86626}Byoby wspaniale.
{86669}{86716}Pikne stworzenie.
{86797}{86897}Tumaczenie: Orlando
{86945}{87017}.:: Napisy24 - Nowy Wymiar Napisw ::.|Napisy24.pl
